Sigortasız çalışan işçi, iş sözleşmesi sona erdiğinde kıdem ve ihbar tazminatını, çalışması boyunca hak ettiği ücret, fazla mesai ve yıllık izin alacaklarını talep edebilir. Sigortasız olması bu hakları ortadan kaldırmaz. Yalnızca çalışmanın ispatını zorlaştırır. Bu nedenle tazminat taleplerinin dayanağı olan çalışma süresi, ücret ve işe başlama tarihi özenle belgelenmelidir.

Kıdem tazminatı, kanunda aranan hizmet süresini dolduran ve iş sözleşmesi kıdem tazminatına hak veren biçimde sona eren işçiye ödenir. Sigortasız çalışılan sürenin kıdeme dahil edilebilmesi için çalışmanın ispatlanması gerekir. Aksi halde yalnızca bildirilen süre hesaba katılır. Bu nedenle çoğu uyuşmazlıkta tazminat talebiyle birlikte çalışmanın tespiti de istenir.

Sigortasız çalıştırılma, işçi için süresinden önce ve bildirim beklemeden fesih hakkı da doğurabilir. Kanunun işçiye tanıdığı haklı nedenle derhal fesih sebepleri arasında, işverenin ücret ve çalışma şartlarına ilişkin yükümlülüklerini yerine getirmemesi sayılır. Uygulamada sigorta primlerinin yatırılmaması da haklı fesih gerekçesi olarak ileri sürülür ve olayın koşullarına göre değerlendirilir. Fesih haklı nedene dayanıyorsa kıdem tazminatı hakkı korunur.

Alacak kalemleri ve istenebilme şartları aşağıdaki gibidir.

Alacak kalemi	Şart ya da kapsam
Kıdem tazminatı	Hizmet süresi dolmuş ve sözleşme hak veren biçimde sona ermiştir
İhbar tazminatı	İşveren bildirim süresine uymadan feshetmiştir, tutar bildirim süresi ücretidir
Ücret alacağı	Çalışma boyunca hak edilen ücrettir
Fazla mesai	Fazla çalışma yapıldıysa zamlı ücret istenir
Yıllık izin ücreti	Kullandırılmayan yıllık ücretli izin karşılığıdır

Bu alacaklar zamanaşımına tabidir. Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve yıllık izin ücreti için kanun beş yıllık süre öngörür.

Hangi kalemin istenebileceği, feshin kim tarafından ve hangi gerekçeyle yapıldığına göre değişir. Bu yüzden somut durum için bir avukatın değerlendirmesi önem taşır. Haklı fesihte neler istenebileceğini ayrı yazıda, kıdem tazminatının hesabını hesaplama yazısında bulabilirsiniz.

Kaynaklar

İlgili sorular