Fazla mesai, İş Kanunu’nda “fazla çalışma” adıyla geçer ve işçinin haftalık kırk beş saati aşan çalışmasını ifade eder. Ölçü günlük değil haftalıktır. Akşam bir saat geç çıkmak, haftalık toplam sınırın altında kalıyorsa tek başına fazla mesai doğurmaz. Sözleşmeyle haftalık süre daha kısa belirlenmişse, ortalamayı aşan kısım “fazla sürelerle çalışma” olarak ayrıca adlandırılır.

Fazla çalışma kendiliğinden yapılan bir şey değildir. Yaptırılabilecek haller ve işçi bakımından sonuçları şöyle ayrılır.

Durum	Gerekçe	İşçi bakımından
Olağan fazla çalışma	Genel yarar ve benzeri nedenler	İşçinin onayı aranır
Zorunlu nedenlerle fazla çalışma	Acil ve zorlayıcı haller	Uygun dinlenme süresi verilir

Olağan fazla çalışma ülkenin genel yararı, işin niteliği ya da üretimin artırılması gibi nedenlerle yaptırılabilir, onayın alınmaması ise başlı başına kanuna aykırılıktır. Arıza, acele iş ya da zorlayıcı sebep ortaya çıktığında yaptırılan fazla çalışmada işyerinin normal işleyişini sağlayacak ölçü aşılmamalıdır.

Denkleştirme düzeni uygulanan işyerlerinde durum farklıdır. Haftalık süre bazı haftalarda aşılsa da, belirlenen dönemde ortalama normal haftalık süreyi geçmiyorsa o aşımlar fazla çalışma sayılmaz. Bu yüzden iş yükünün mevsimsel dalgalandığı işyerlerinde fazla mesai olup olmadığı, haftaya değil dönemin ortalamasına bakılarak anlaşılır.

Yer altı maden işlerinde ise zorunlu haller dışında fazla çalışma yaptırılamaz. Bu işçiler için normal haftalık süre de genel süreden kısadır. Fazla çalışmanın karşılığı kural olarak zamlı ücret veya işçi isterse serbest zamandır.

Fazla mesai ücretinin nasıl bulunduğu hesaplama yöntemi yazısında, günlük sınırın aşılması halinde yapılabilecekler on bir saatlik sınır yazısında anlatılır. Ödenmeyen mesailer için işçinin başvurabileceği yollar ayrı bir yazıdır. Somut olayda bir avukatın değerlendirmesi önem taşır.

Kaynaklar

İlgili sorular